Intussen in Japan - Mark Blaisse
1235
post-template-default,single,single-post,postid-1235,single-format-standard,ajax_fade,page_not_loaded,,qode-title-hidden,qode-content-sidebar-responsive,qode-child-theme-ver-1.0.0,qode-theme-ver-10.1.1,wpb-js-composer js-comp-ver-5.0.1,vc_responsive

Intussen in Japan

Keizer of keizerin, een Japans dilemma

In het land van de salary men komt sterven als gevolg van werkdruk zo vaak voor dat er een speciaal woord voor is bedacht, karoshi. De 83-jarige keizer Akihito, die een aantal hartoperaties heeft ondergaan en geplaagd wordt door prostaatkanker, is hier niet ver van verwijderd. Toch werd hij geacht tot de laatste zucht zijn plicht te doen. In de Japanse grondwet staat immers dat de keizer bij leven niet opgevolgd mag worden, een bepaling die geboren is uit angst voor machtige hofdignitarissen en generaals, die de keizer anders naar believen zouden kunnen afzetten.

Met deze dwingende regel is in mei door premier Shinzo gebroken. Hij heeft een door de Japanse senaat voorgestelde wetswijziging goedgekeurd die het voor deze ene keer de keizer mogelijk maakt af te treden, hoewel de Japanse ultranationalisten er alles aan hebben gedaan om dit te voorkomen. Zij vereren hun keizer nog steeds als een goddelijke gezant, zoals dat vanaf 660 v.Chr. (de eerste keizer heette Jimmu, en was volgens de shinto-religie afstammeling van de zonnegodin Amaterasu) tot het einde van WO II de traditie was. Onder toezicht van de Amerikaanse bezetter kwam er in 1947 een nieuwe grondwet waarin alleen nog maar plaats was voor een keizer van vlees en bloed.

Hoewel de 57-jarige kroonprins Naruhito al in het gelid staat om zijn vader als 126ste keizer van Japan op te volgen, meldden Japanse media dat Akihito pas op zijn 85ste verjaardag, in december 2018, zal opstappen. Hij toonde onlangs bij een televisieoptreden een on-Japans gevoel voor humor door te zeggen dat hij, bij tijdig aftreden, het volk een ingewikkelde en kostbare rouwperiode zou besparen.

 

Akihito, die zijn omstreden vader Hirohito in 1989 opvolgde, had in augustus vorig jaar voorzichtig aangekondigd dat hij zich nauwelijks meer in staat voelde zijn volk te dienen. Dat kwam hard aan. De keizer is immens populair bij de Japanners, die het waarderen dat hij het ambt minder ceremonieel heeft gemaakt en dicht bij het volk is gaan staan. Meer dan eens is hij, met echtgenote Michiko, op de knieën gegaan als hij slachtoffers van een van de vele natuurrampen in zijn land wilde troosten.  Als nederige vredesambassadeur heeft hij herhaaldelijk de buurlanden bezocht die zoveel te lijden hebben gehad van de Japanse agressie.

Het was even wennen dat de keizer, die men traditiegetrouw niet in de ogen mocht kijken, laat staan aanspreken, op straat conversaties aanging. Een schrille tegenstelling tot Hirohito, wiens stem de Japanners pas aan het eind van de oorlog voor het eerst hebben gehoord, toen hij op de radio de capitulatie aankondigde. Daarvóór had hij in hemelse afzondering in zijn paleis geleefd, gespeend van enige belangstelling voor het wel en wee van zijn volk.

 

De nationalisten zijn razend over het gedrag van deze niet traditionele keizer. Zij vragen zich af hoe hij excuses kan aanbieden voor misdaden die Japan, in hun ogen, nooit heeft begaan. Volgens hen is juist Japan het miskende slachtoffer, en niet alleen van twee atoombommen. De Amerikanen hadden Hirohito nooit in ere hersteld, zeker niet als vredesapostel, als de waarheid anders lag.

 

Het Japanse parlement is nog een stap verder gegaan door niet alleen het aftreden van Akihito goed te keuren maar de deur op een kier te zetten voor een eventuele vrouwelijke opvolger. Ook wordt nu openlijk gesproken over de mogelijkheid de opvolging niet alleen via de mannelijke, maar ook de vrouwelijke lijn te laten verlopen. Conservatieve Japanners doen alsof dit een grof schandaal zou zijn, terwijl er in de lange geschiedenis van de oudste dynastie op aarde al acht keer een vrouw op de troon heeft gezeten. Voor het laatst was dat Go-Sukuramachi, keizerin van 1762 tot 1771.

 

Er is een goede reden voor het knagen aan de taboes die rusten op een vrouw op de troon. De keizerlijke familie bestaat namelijk nog maar uit negentien leden, van wie dertien vrouwen, en de kans dat de dynastie uitsterft is dus niet denkbeeldig. Kroonprins Naruhito heeft een dochter, Aiko, maar geen zoons. Als hem iets overkomt kan de tweede in lijn, zijn broer Akishino, naar voren worden geschoven. Derde in lijn is Akishino’s tienjarige zoon Hisahito. Onwaarschijnlijk, maar niet uitgesloten, zou de kandidatuur van Akihito’s enige nog levende broer zijn, de 81-jarige prins Masahito. En dan is het lijstje opgedroogd. In de hoop op vers mannelijk nageslacht wordt de druk op de kleine prins nu al opgevoerd.

Alsof zij wil bewijzen dat de nood acuut is heeft de 25-jarige prinses Mako, de oudste nicht van Naruhito, aangekondigd dat zij met een doodgewone burger gaat trouwen. Dat betekent volgens de keizerlijke huisregels dat zij de familie moet verlaten, zonder titel, maar wel met een eenmalige afscheidsbonus van een miljoen dollar. Krijgt zij een zoon, dan mag deze buiten het paleis zijn karoshi proberen te ontlopen.

 

Premier Abe beweert dat hij een samenleving wil bouwen waarbinnen ‘vrouwen kunnen schitteren’, maar dat geldt wat hem betreft niet voor het hoogste ambt. Hij durft de nationalisten niet nog verder tegen zich in het harnas te jagen. Maar door de opvolging langs de vrouwelijke lijn wel bespreekbaar te maken wil hij kennelijk wel indirect aantonen dat Japan de werkelijkheid onder ogen moet zien. Als er absoluut geen vrouw op de troon mag plaatsnemen en de keizer per se uit de mannelijke lijn moet voortkomen riskeert het land dat het over niet al te lange tijd gewoon een republiek is geworden. En dat gaat zelfs de meest liberale Japanner te ver.

 

Mark Blaisse

Geen reactie's

Geef een reactie