Edward Hopper in Parijs - Mark Blaisse
601
post-template-default,single,single-post,postid-601,single-format-standard,ajax_fade,page_not_loaded,,qode-title-hidden,qode-content-sidebar-responsive,qode-child-theme-ver-1.0.0,qode-theme-ver-17.0,qode-theme-bridge,disabled_footer_top,qode_header_in_grid,wpb-js-composer js-comp-ver-5.5.5,vc_responsive

Edward Hopper in Parijs

Om maar even met een schoolvoorbeeld van een excellent opgebouwde tentoonstelling te komen (na mijn heftige kritiek op het Teylers Museum in Haarlem en de zo geprezen Rafael expositie): Hopper in het Grand Palais. Ook rijen wachtenden; ook schuifelen langs de tekeningen en doeken. Maar wat een opbouw! Wat een spanning! Je groeit als bezoeker met de kunstenaar mee, via onzekere perioden, naar zelfvertrouwen, zelfs een beetje trots. De kleine Hopper zie je ontwaken en uiteindelijk doorstoten naar het rijk der grootsten. Zoals zo vaak blijkt dat vernieuwers allereerst veel geduld moeten opbrengen naast het hebben van een groot talent voor de klassieke schilderkunst: portretten, stillevens, stranden, paviljoenen, straattaferelen. Ook moet er langs diepe dalen worden gegaan, zoals Hopper tussen 1906 en 1914, toen hij cover illustraties voor het blad Reality moest maken om in leven te blijven. Ook moet de veelbelovende schilder natuurlijk alles weten van en kunnen met kleur. Maar ook zonder kleur, in de etsen, die Hopper tussen 1915 en 1928 maakte, toont zich al vroeg een meester: wat een fenomenale sfeer en preciezie. Hopper’s observatietalent is haast journalistiek te noemen, zijn vrouwen ook in zwart-wit levendig, voorzien van gemakkelijk te lezen ‘body-language’, varierend van dedain tot verlegenheid en depressie. Jarenlang oefenen, zoals alle andere tijdgenoten, om dan plotseling door het glazen plafond te gaan. De bezoeker voelt het moment gewoon aankomen en haalt bijna opgelucht adem als het zover is. Daar is eindelijk ‘mijn’ Hopper. Maar daar is ook eindelijk begrip voor het trajekt dat overal aan vooraf ging.
Hopper hield van Parijs en van Frankrijk, maar de Fransen houden eigenlijk pas sinds 1989 (12 jaar na zijn dood, eerste solo tentoonstelling in het Musée Cantini in Marseille) echt van Hopper. De Amerikaan verbleef maar liefst drie keer langdurig in de Franse hoofdstad, waar hij Frans leerde en zich de Franse literatuur diepgaand eigen maakte, en het was daar dat hij zijn vernieuwende invalshoeken bedacht. Hier begint hij weg te laten en te focussen op de ‘innerlijke’ mens, zijn houding, zijn gedachten. In mijn optiek schildert Hopper emotie voornamelijk via houdingen en blikken: spot, cynisme, arrogantie, maar vooral eenzaamheid. Hopper, de expressionist die van realisme hield, de avant-garde kunstenaar met conservatieve trekjes, was lang moeilijk te plaatsen en werd zelfs regelmatig ‘onpersoonlijk’ en ‘tweedehands’ genoemd, onder meer door de abstracte schilder Clement Greenberg. Ook De Kooning, Kline, Motherwell en Pollock hielden afstand van Hopper, die zij kennelijk te realistrisch vonden en misschien wel te burgerlijk. En het is waar dat Hopper, naast zijn wereldbekende doeken (bars, pompstations, eenzame vrouwen) ook veel aandacht besteedde aan ‘gewone’ taferelen: nietszeggende strandhuizen, werksters, bruggen en slaapvertrekken. Maar als je deze doeken op je laat inwerken, dan word je vanzelf stil en bevangen en soms zelfs een beetje verdrietig. Dat is knap, temidden van moeders met kinderwagens en Chinezen die het allemaal uitgelegd krijgen. Hopper weet je mentaal te vangen en dat is zeker niet in de laatste plaats te danken aan de kwaliteit van de expositieruimte, de belichting en de begeleidende teksten. De samenstellers weten wat hun publiek wil, zowel de kenners als de amateurs. Een expositie is een emotionele ontdekkingsreis, met verrassende invalshoeken en spannende wendingen. Een expositie in elkaar zetten is bijna even belangrijk als de kunst die er hangt. Daar ga je als bezoeker natuurlijk van uit, totdat het een keer falikant mislukt. Dan is het een verademing om in het Grand Palais de kunst van het ophangen weer te ontdekken.

Geen reactie's

Geef een reactie